درج نظر
مطالعه: 7 دقیقه
نقد فیلم تاوان، سینما فرصتی است برای چند باره زیستن

نقد فیلم تاوان، سینما فرصتی است برای چند باره زیستن

تاوان اولین فیلم سینمایی مشترک ایران و فلاند است.

یکشنبه ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۳
محمد حسین صفری‌

نقد فیلم سینمایی تاوان
“سینما فرصتی ست برای چند باره زیستن”.
فارغ از همه ی بحث های مرسوم در مقوله ی نقد نویسی برای یک فیلم سینمایی، قصد دارم در این نوشتار، به مولفه هایی بپردازم که در متن زندگی ما، در این روزگار وانفسا، بسیار کم شده اند، مولفه ی تاوان دادن برای عملی که در مسیر فضیلت های زندگی نکوهیده است برای هر مخاطبی چه باسواد، چه بیسواد، تعریف مشخص و یکسانی دارد، همه ی مردم دنیا به این موضوع تامل برانگیز، اعتقاد قلبی دارند و می دانند؛ آدمی اگر از چارچوب های اخلاقی و انسانی خود، خارج شود و مسیری پر از پلیدی را در پیش بگیرد در جایی از این زمین، در زمانی که چندان هم مشخص نیست تاوان کردار، رفتار و حتی گفتار یا نیت های ناجوانمردانه و غیر اخلاقی اش را خواهد داد، از اینرو عنوان “تاوان “ اولین عنصر جذب کننده ی مخاطب برای این اثر سینمایی است که با هوشمندی انتخاب شده است.

در این متن سینما نوشتار، آگاهانه از حوزه ی عناصر ساختاری عبور می کنیم و بیشتر روی محتوا متمرکز می شویم تا اشاراتی به مولفه هایی نظیر “ عشق ورزیدن، خانواده دوستی، غیرت ایرانی ، عبرت گرفتن ، پایبندی به عهد ، تاوان دادن برای زیاده خواهی ، حق طلبی، ساختن کشور و … “ داشته باشیم که در لایه های بینامتنی این فیلم می توان استخراج کرد و درباره ی هر کدام از این مولفه ها به طور مستقل، بسیار نوشت.

نقد فیلم سینمایی تاوان
نقد فیلم سینمایی تاوان

از یک مرد ایرانی حاضر در فیلم شروع می کنم که به نظر می رسد سال ها در خارج از کشور زندگی کرده و چندان هم نمی تواند راحت و روان به فارسی سخن بگوید اما علاقمند است که به زبان مادری حرف بزند و حتی به همسر خارجی خود نیز کلمات فارسی را بیاموزد کلماتی که شنیدنش حال ما را خوب می کند، توجه به زبان فارسی در حالی که در فیلم های دیگر، بازیگران، کارگردانان و یا در برخی موارد نویسندگان تلاش می کنند تا با کلماتی سخیف و شوخی هایی نازل یا معادل سازی های غیر مصوب در فرهنگ احترام برانگیز فارسی آلوده نمایند در فیلم تاوان قابل توجه و تقدیر است. مرد ایرانی که به خویشتن خویش باور دارد و در رویای خود به نجات جان انسان ها می اندیشد برای شرف خود می جنگد و به عنوان یک قهرمان، غیرت ایرانی خود را حفظ می کند و حتی در برخی موارد تلاش می کند به دشمنان خود نیز کمک کند تا راه نجات را بیابند و تن به کشتن ندهند.
مولفه ی دوست داشتن و دوست داشته شدن را نیز می توان با قلبی فراخ در محتوا و رفتار شخصیت های مثبت فیلم جستجو کرد و نمایش آن را در قصه به خوبی لمس کرد.

من تهرانی را در این فیلم می بینم که بسیار بسیار دوستش دارم تهرانی که زیباست، در قاب های زیبا به نمایش گذاشته می شود، باورپذیر است و انسان را به زندگی در این کلان شهر امیدوار می سازد کمتر فیلمی ساخته شده که تهران را به این زیبایی تصویر نماید و برای نمایش شکوه و جمال شهر، قاب هایی زیبا انتخاب نماید.
با اینکه دلم نمی خواهد و همانطور که در ابتدا اشاره کردم درباره ی مسائل فنی و هنری فیلم بنویسم اما دلم نمی آید اشاراتی که در ذهن دارم را نادیده بگیرم چه بسا اشاره به بخش های ساختاری در کنار لایه های بینامتنی اثر می توانند ما را به درک بهتری از محتوا یا مولفه های ذکر شده برسانند.

نقد فیلم سینمایی تاوان
نقد فیلم سینمایی تاوان

مثلا از موسیقی متن فیلم که همراه فیلم است نمی شود گذشت، حجم موسیقی با ترکیبی از اصوات و افکت های متناسب با صحنه های اکشن و رزمی، مخاطب را آزار نمی دهد و پا به پای تدوین مناسب با ریتمی که در خور میزانسن های فیلم است پیش می رود تا هیجان مخاطب تا پایان جنبش های تدارک دیده شده برای فیلم فروکش نکند.

در شروع فیلم با سکانسی طولانی از تلاش آتش نشانی و مجموعه ی قهرمانان آتش نشان برای نجات جان افراد گرفتار در آتش مواجه می شویم که به نظر می رسد همه ی عناصر آن درست چیده شده میزانسن های خوب، تصویربرداری مناسب، تدوینی با ریتم جذاب، صداها، رنگ ها، نور و اتفاقا بازی ها همگی در خدمت شکل گیری سکانسی هستند که یک آغاز و ورودی جذاب را برای فیلم تاوان ساخته و ماندگار می کنند و ما را در جایگاه مخاطب وادار می کنند تا دوباره عاشق آتش نشانانی شویم که ما را به مرزهای امنیت و آرامش رهنمون می سازند.

مشابه این سکانس را در چند بخش دیگر فیلم، باز هم می بینیم به عنوان مثال؛ بخش هایی از فیلم که در کشور سرد فنلاند فیلمبرداری شده است رنگ و نور عالی، فضای احساسی دلنشین، و حتی هیجان را در خود جای داده اند و اتفاقا در نقطه ی درستی از روایت جایگزین شده و به مخاطب فرصت نفس کشیدن در هوایی تازه را می دهد تا بتواند دوباره با یک انرژی مضاعف، موقعیت های رزمی و اکشن را دنبال کند در حالی که طعم دلچسب و حتی حسرت برانگیز سکانس های خانوادگی، عاشقانه و رمانتیک فنلاند را در ذهن دارد.

تصویری که از تهران در فیلم می بینیم در اینجا معنا پیدا می کند ما هیچ احساس نیازی برای آنکه تهران را به لحاظ جغرافیای شهری با فنلاند مقایسه کنیم در خود نمی بینیم تهران مصور شده در جهان فیلم تاوان، تهرانی است که باشکوه است و در حال پیشرفت.

نقد فیلم سینمایی تاوان
نقد فیلم سینمایی تاوان

پروداکشن فیلم به اندازه ی نیاز محتوایی که در قصه و‌ پرداخت به صحنه های رزمی تدارک دیده شده مناسب و قابل توجه است با اینکه هم کارگردان «رامین سهراب» و هم تهیه کننده ی فیلم «محسن صرافی»، تجربه ی اول خودشان را به صورت مستقل در بخش کارگردانی و تهیه کنندگی پیش برده اند اما در رسیدن به پروداکشن مورد نیاز فیلم خساستی به خرج نداده اند.
صدای پرواز همای با ترانه ی بسیار زیبای “یار مرا” با آهنگسازی خود پرواز همای بر روی شعری از حضرت مولانا، در لحظات پایانی فیلم که مبتنی بر احساس، پیروزی قهرمان، تجلی عشق و شکل گیری احساسی نوستالژیک، با حال و هوایی ایرانی است حس خوبی را در دل و جان مخاطبی که از دل موقعیت های پرتنش اکشن های رزمی و پر هیجان بیرون آمده است ته نشین می سازد ‌پیشنهاد می کنم عادت ندیدن تیتراژ پایانی فیلم ها را کنار بگذارید، راحت روی صندلی بنشینید، ته مانده ی پاپ کورن را به هم تعارف کنید و این بار، تیتراژ پایان تاوان را برای شنیدن ترانه ی خاطره انگیز پرواز همای، تا آخر ببینید تا ضمن آشنایی با ترکیب عوامل ایرانی و خارجی فیلم، لذت دو چندان ببرید. چرا که در بیرون از سالن سینما خبر خاصی نیست و همه چیز این روزگار پر از روزمرگی، به همان شکل قدیمی ست و چیزی به ناگهان تغییر نکرده است.

لازم است یادآوری کنیم که اگر نمونه های مشابه خارجی را در ذهنمان مرور کنیم متوجه می شویم در چنین فیلم هایی، با این ساختار روایی، فیلمنامه اهمیت چندانی ندارد و بواقع ساختار و فرم اکشن و مفرح بودن آن و یا لحظاتی که مبتنی بر موقعیت های هیجانی هستند مد نظر است از اینرو فیلم سینمایی «تاوان» در ژانر اکشن، با رویکرد رزمی، محصول مشترک ایران و فنلاند از این قاعده مستثنی نیست اکشن های ورزشی با تعریف عناصر آن، شامل بسیاری از جنبش ها می شود که اغلب غیرقابل پیش بینی هستند و ما در صحنه های رزمی و اکشن فیلم تاوان که به زیبایی هم طراحی شده و از عناصر موجود در محیط فیلمبرداری نیز مثل درختان، مصالح ساختمانی و … بهره می برد حرکات و جنبش های غیر قابل پیش بینی را داریم و به وضوح می بینیم.

فیلم اکشن، زیرشاخه های متنوعی دارد تاوان از نوع رزمی اش است و چندان هم نمی خواهد پر حادثه و خیابانی بوده باشد، تاوان، یکی از زیرشاخه های همین ژانر است که در آن یک یا چند قهرمان اصلی (سام و همسرش) با مجموعه‌ای از درگیری‌های فیزیکی، رزمی و … روبرو می‌شوند. قهرمان اصلی فیلم برای پیروزی، باید بر دشمنان خود غلبه پیدا کند و همین اتفاق هم می افتد؛ “سام” در پایان فیلم، علاوه بر پیروزی در جنگی که دو گروه زیاده خواه و قدرت طلب برعلیه او آغاز کرده اند چند فضیلت فراموش شده را در جامعه ی ما یادآوری می کند که در بخش پرداخت به مولفه های محتوایی فیلم، به آنها اشاره کردم.

دوران رشد فیلم‌های گونهٔ اکشن در نوع رزمی اش، بیشتر در دهه ۱۹۷۰ بوده است. در طول تاریخ این گونه از فیلم‌ها از “ بروس لی “ به عنوان نخستین بازیگری که باعث حرکت و محبوبیت آن شد یاد می کنند.

پشت صحنه فیلم سینمایی تاوان
پشت صحنه فیلم سینمایی تاوان

این ژانر به شدت تابع فرمول‌ها و مولفه‌های امتحان پس‌داده،‌ نزد‌ تماشاگران است. قهرمان در قصه با مجموعه‌ای از حوادث روبرو می‌شود که به نظر می رسد لبریز از خشونت و نیازمند قدرت فیزیکی هستند. در این‌گونه از فیلم‌ها تلاش‌ قهرمان برای پیروز شدن بر دشمن یا ضد قهرمان، محوریت و چارچوب فیلمنامه را برعهده دارد.
از مؤلفه‌های مرتبط با درام نویسی در این ژانر می‌توان به موقعیت‌هایی همراه با تهدید جانی قهرمان و یاران، دوستان یا خانواده اش ( مثل سام و همسر او )، همچنین حضور یک ضدقهرمان یا شخصیت منفی قدرتمند و شرور، و تعقیب و گریز یا مبارزه در سکانس‌های پایانی اشاره کرد که در آن معمولاً قهرمان فیلم، زنده و سربلند از این ورطه ی هولناک بیرون می‌آید.

هر فیلمنامه ای از نقطه ی شروع تا پایان تکامل می یابد و فیلمنامه های اکشن براساس حوادث فیزیکی گسترش می یابند. اساساً اغلب داستان ها، کشاکش انسان در برابر موانع گوناگون را نشان می دهند که در نهایت این موانع برداشته و در مسیر موفقیت، قهرمان با کشمکش هایی بیرونی مواجه می شود.
کشمکش بیرونی، مربوط به اکشن های فیزیکی است که در صحنه اتفاق می افتد. تیراندازی، مبارزه، تعقیب و گریز به انواع مختلف و هیجاناتی از این دست که مخاطب را سرگرم و همراه می سازد.
ما به خوبی می دانیم که مساله فقط فیلم ساختن نیست بلکه چگونه نگریستن به زندگی است و زندگی به قول سهراب سپهری؛ رسم خوشایندی دارد.

تاوان را فراموش نکنید، هر موفقیت و شکستی در زندگی تاوان دارد، از تاوان هایی که می پردازیم درس بگیریم و زیاده خواهی را کنار بگذاریم، عشق بورزیم و خیرخواه باشیم. مهم نیست کجای این زمین زیبا هستیم در فریزر فنلاند یا در گرمای تابستانی قلب بزرگ تهرانی که به توجه ما بعنوان یک شهروند اخلاق مدار، بیش از گذشته نیازمند است.

ارزیابی مهاجرت
نظر خود را درباره «نقد فیلم تاوان، سینما فرصتی است برای چند باره زیستن» در کادر زیر بنویسید :
لطفا شرایط و ضوابط استفاده از سایت آسمونی را مطالعه نمایید

دسته بندی های وب سایت آسمونی

آسمونی شامل بخش های متنوعی است که هر کدام از آنها شامل دنیایی از مقالات و اطلاعات کاربردی می باشند، شما با ورود به هر کدام از دسته بندی های مجله اینترنتی آسمونی می توانید به زیردسته های موجود در آن دسترسی پیدا کنید، برای مثال در دسته فیلم و سینما؛ گزینه هایی مثل نقد فیلم، معرفی فیلم ایرانی، فیلم بین الملل، انیمیشن و کارتون و چندین بخش دیگر قرار دارد، یا بخش سلامت وب سایت شامل بخش هایی همچون روانشناسی، طب سنتی، نکات تغذیه و تناسب اندام می باشد.