کد مطلب:  24407  درج نظر
زمان مطالعه: 8 دقیقه
جایزه نوبل، معتبرترین جایزهٔ علمی دانشمندان

جایزه نوبل، معتبرترین جایزهٔ علمی دانشمندان

نوبل هم اکنون معتبرترین جایز‌ه‌ای است که در حوزه‌های علمی به یک دانشمند تعلق می‌گیرد.
زمان مطالعه: 8 دقیقه

جایزه‌ نوبل‌ هر ساله‌ به‌ کسانی‌ که‌ بیشترین‌ تحقیقات‌ و خدمات‌ را در زمینه‌ علوم‌، ادبیات‌ و پیشبرد صلح‌ جهانی‌ ارائه‌ داده‌اند، اعطا می‌شود. این‌ افراد، شهرت‌ جهانی‌ پیدا می‌کنند و شرح‌ مختصری‌ از زندگی‌ و کارشان‌ در روزنامه‌ها و مجلاّت‌ به‌ چاپ‌ می‌رسد. آسمونی در این مقاله اطلاعات کامل و جامعی در مورد جایزه‌ نوبل‌ برای شما عزیزان تهیه کرده است که در ادامه می خوانید.

جایزه نوبل معتبرترین جایزهٔ علمی است که به یک دانشمند تعلق می‌گیرد. جایزه نوبل در سال 1895، به وصیت کارخانه‌دار و شیمیدان سوئدی، آلفرد نوبل که بیشتر او را به دلیل ابداع دینامیت می‌شناسند، پایه‌گذاری شد.

در سال 1901 میلادی، نخستین جوایز این بنیاد اهدا شد. طبق وصیت وی، پنج جایزه به‌طور سالانه در رشته‌های فیزیک، شیمی، فیزیولوژی و پزشکی، ادبیات و صلح؛ به افرادی تعلق می‌گیرد که بیشترین خدمت را به بشر کرده باشند. ششمین جایزه یعنی نوبل اقتصاد نیز در سال 1968 میلادی، توسط بانک مرکزی سوئد پایه‌گذاری شد که البته در لیست جوایز مرتبط با بنیاد نوبل جایی ندارد.

آلفرد نوبل که بود؟

آلفرد نوبل، شیمی‏دان و مخترع سوئدی در 21 اکتبر 1833 میلادی به دنیا آمد. وی تحصیلات ابتدایى را در استکهلم و تعلیمات عالی را در سن ‏پترِزْبورگ گذراند و علاوه بر فراگیری رشته ‏های زبان و شیمی توانست گواهینامه ‏هایى در زبان سوئدی، روسی، انگلیسی، فرانسوی و آلمانی دریافت نماید.
 
وی پس از سفری به کشور‌های اروپایى، در سال 1863 م به سوئد بازگشت و سال بعد از آن در پی آزمایش‏های مکرر موفق شد تا دینامیت را به عنوان مهیب ‏ترین مواد منفجره اختراع نماید.
این ماده انفجاری گرچه انقلاب بزرگی در کشف معادن، راه‏سازی و حفر تونل به وجود آورد، ولی به ‏رغم میل نوبل، در راه تهیه سلاح‏های جنگی و کشتار و تخریب نیز به کار گرفته شد.
آلفرد نوبل علاوه بر آن در زمینه ‏های گوناگون موفق به ثبت 355 امتیاز نامه از اختراعات و ابتکارات خود شد و با بهره ‏برداری سریع از این اختراعات به ایجاد 90 کارخانه و شرکت در 20 کشور جهان دست زد.
 

وصیت نوبل

پایه‌گذاری جوایز نوبل در پی وصیت آلفرد نوبل شیمیدان، کارآفرین سوئدی و مخترع دینامیت صورت گرفت. آلفرد نوبل در طول زندگی‌اش چندین وصیت‌نامه نوشت. آخرین وصیت‌نامه وی در 27 نوامبر سال 1895 اندکی بیش از یکسال قبل از مرگش نوشته شد. او در 27 نوامبر سال 1895 وصیت‌نامه مذکور را در باشگاه سوئد-نروژ پاریس امضا کرد. اختراع نوبل مستقیماً در ساخت مواد منفجره مورد استفاده قرار گرفت و او از استفاده نظامی از اختراعش به شدت ناراحت بود.

گفته می‌شود درآن زمان، یک روزنامه فرانسوی به مناسبت مرگ لودویگ برادر نوبل، به اشتباه یک اعلامیه‌های درگذشت کودکان را به چاپ رساند و در آن آلفرد نوبل را «سوداگر مرگ» لقب داد؛ نوبل با خواندن این مطلب تصمیم گرفت که آخرین وصیت‌نامه خود را بنویسید. بر اساس این وصیت‌نامه، نوبل 96 درصد از ثروت خود را به پایه‌گذاری مراسم اهدای پنج جایزه اختصاص داد:

کلیه دارایی‌های نقدشدنی اینجانب باید صرف امور زیر شود:

این سرمایه باید توسط مجریان وصیتنامه اینجانب، برای خرید اوراق بهادار مطمئن سرمایه‌گذاری شود تا از سود آن هر ساله به افرادی که در سالهای آینده به حال بشریت بهترین بهره‌ها را به ارمغان می‌آورند جوایزی اعطا شود. سود حاصل از سرمایه مذکور باید به پنج قسمت مساوی تقسیم شده و به پنج مورد زیر اختصاص یابد:

یک قسمت به شخصی که به مهمترین کشف یا اختراع در زمینه فیزیک دست زده باشد؛ یک قسمت به شخصی که به مهمترین کشف یا پیشرفت در زمینه شیمی دست زده باشد؛ یک قسمت به شخصی که به مهم‌ترین کشف در زمینه فیزیولوژی یا پزشکی دست زده باشد؛ یک قسمت به شخصی که در عرصه ادبیات باارزش‌ترین اثر را با گرایشی آرمان‌گرایانه خلق کرده باشد؛ و یک قسمت به شخصی که برای ایجاد برادری در میان ملت‌ها و انحلال یا کاهش نیروهای نظامی یا برگزاری یا حمایت از همایش‌های صلح‌طلبانه بزرگترین و بهترین کار را انجام می‌دهد.

جوایز فیزیک و شیمی باید توسط فرهنگستان علوم سوئد؛ جوایز فیزیولوژی و پزشکی توسط مؤسسه کارولین در استکهلم؛ جوایز ادبیات توسط فرهنگستان استکهلم و جوایز قهرمانان صلح توسط کمیته‌ای که توسط استورتینگ انتخاب شده اهدا شوند. خواسته آشکار من این است که در اهدای این جوایز، ملیت شخص مورد توجه قرار نگیرد تا صرفنظر از آنکه او اهل اسکاندیناوی است یا نه، شایسته‌ترین فرد این جایزه را دریافت کند.

معروف است که نوبل بعلت خصومتی که با یک دانشمند ریاضی داشت جایزه ریاضی تعیین نکرد. اگرچه وصیت‌نامه نوبل بنیانگذار این جوایز بود، اما طرح او کامل نبود و به دلیل پاره‌ای موانع 5 سال طول کشید تا بنیاد نوبل تأسیس شود. در 10 دسامبر سال 1901 اولین جوایز نوبل اهدا شد.

 
برندگان نوبل چگونه انتخاب می شوند؟ 
 
چهار هیئت مخصوص به همراه کمیته نوبل نروژ بر اساس اساسنامه بنیاد نوبل اهدای جایزه به افراد را بررسی می‌کنند.
  • فیزیک و شیمی

فرهنگستان پادشاهی علوم سوئد وظیفه انتخاب برنده جایزه نوبل در رشته‌های فیزیک و شیمی را برعهده دارد.

  • اقتصاد

فرهنگستان پادشاهی علوم سوئد وظیفه انتخاب برنده و «جایزه علوم اقتصادی بانک مرکزی سوئد به یاد آلفرد نوبل» که به جایزه نوبل اقتصاد شناخته می شود را برعهده دارد.

  • ادبیات

آکادمی سوئد وظیفه انتخاب برنده جایزه نوبل در رشته ادبیات را برعهده دارد.

  • فیزیولوژی و پزشکی

انستیتوی کارولینسکا وظیفه گزینش برنده جایزه نوبل در رشته فیزیولوژی و پزشکی را برعهده دارد.

  • صلح

کمیته نوبل نروژ وابسته به استورتینگ (پارلمان نروژ) وظیفه بررسی نامزد‌ها برای جایزه صلح را بر عهده دارد.

چه کسانی می‌توانند نامزد‌های نوبل را معرفی کنند؟

  • برندگان سابق جوائز نوبل (در رشته مخصوص خود)
  • اعضاء هیئت اعطاء جوایز و اعضاء کمیته‌های نوبل (در رشته مخصوص خود)
  • استادان برجسته دانشگاه و آن‌هایی که توسط اعطاء کنندگان جوایز انتخاب میشوند.
  • ناشر اثر نامزد. (در مورد ادبیات)
  • اعضاء سازمان‌های پارلمانی یا حقوقی بین المللی (برای جایزه صلح)
  • اعضاء پارلمان‌ها و کابینه‌ها (برای جایزه صلح).
جایزه نوبل، معتبرترین جایزهٔ علمی دانشمندان
جایزه نوبل، معتبرترین جایزهٔ علمی دانشمندان

دینامت اختراع آلفرد نوبل

جشن‌ های اهدای جوایز

کمیته‌ها و مؤسساتی که جزو هیئت انتخاب جوایز هستند اغلب نام برندگان را در ماه اکتبر اعلام می‌کنند. این جوایز در یک مراسم رسمی که در 10 دسامبر یعنی سالگرد درگذشت آلفرد نوبل برگزار می‌شود به برندگان اهدا می‌شود. مراسم جایزه صلح نوبل از 1905 تا 1946 در مؤسسه نوبل نروژ، پس از آن در ابتدا در دانشگاه اوسلو و از سال 1990 در عمارت شهرداری اوسلو برگزار شده‌است. سایر مراسم‌های اهدای جوایزاز سال 2005 در سالن کنسرت استوکهولم برگزار شده‌اند. هر سال هر یک از جوایز حداکثر به سه نفر اهدا می‌شود.

هر جایزه عبارت است از یک مدال طلا، یک دیپلم افتخار و مبلغی پول. در حال حاضر مبلغ اهدایی در حدود 10 میلیون کرونای سوئد (اندکی بیش از یک میلیون یورو یا 1/3 میلیون دلار ایالات متحده) است. اصولاً اهدای این مبلغ با این هدف صورت گرفته‌است که برندگان نوبل، به دور از فشار تأمین هزینه‌ها، به کار و پژوهش ادامه دهند. اما واقعیت اینست که بسیاری از برندگان، پیش از دریافت این مبلغ بازنشسته می‌شوند.

اگر در یک گروه دو نفر برنده شوند، مبلغ نام‌برده میان دو نفر نصف می‌شود. اگر شمار برندگان سه نفر باشد، کمیته اهدای جوایز مختار است که این مبلغ را بطور برابر میان سه نفر تقسیم کرده یا اینکه به یک از برندگان یک‌دوم و به هر یک از دو نفر دیگر یک‌چهارم مبلغ مذکور را اهدا کند. معمولاً دریافت‌کنندگان این مبلغ، آن را برای اهداف علمی، فرهنگی یا انسان‌دوستانه، وقف می‌کنند.

از سال 1902، شاه سوئد، به‌جز جایزه صلح نوبل، رسماً کلیه جوایز را در استکهلم اهدا کرده‌است. پادشاه اسکار دوم در ابتدا با اهدای جوایز بزرگ ملی به خارجی‌ها مخالف بود اما گفته می‌شود پس از آنکه به ارزش تبلیغاتی این جوایز برای کشورش پی برد نظرش عوض شد. اولین جایزه صلح نوبل در سال 1901 توسط رئیس مجلس نروژ اهدا شد تا اینکه در سال 1904 کمیته نوبل نروژ تشکیل شد. پنج عضو این کمیته توسط پارلمان نروژ (استورتینگت) گمارده می‌شوند و انجام امور مقدماتی مربوط به داوری و نیز اهدای جایزه صلح نوبل بر عهده این کمیته است. اعضای این کمیته مستقل هستند و به قانونگزاران پاسخگو نیست. اعضای دولت نروژ حق عضویت در این کمیته را ندارند.

روند پیشنهاد نامزد و انتخاب برنده

در مقایسه با سایر جوایز، روند پیشنهاد نامزد و انتخاب برنده جوایز نوبل طولانی و موشکافانه‌است. به همین دلیل است که در گذر سال‌ها، جوایز نوبل به مهم‌ترین و معتبرترین جوایز در نوع خود تبدیل شده است. فرم‌هایی که به منزله دعوتنامه‌های شخصی و اختصاصی است، به 3000 شخص منتخب ارسال می‌شوند تا از آنها برای اعلام نامزدی دعوت به عمل آید. به عنوان مثال بنیاد نوبل اعلام کرده‌است که در مورد جایزه صلح ممکن است افراد زیر نامزد شوند:

  • اعضای مجامع ملی و دولت‌های کشورها

  • اعضای دادگاه‌های بین‌المللی

  • رؤسای دانشگاه‌ها

  • استادان علوم اجتماعی، تاریخ، فلسفه، حقوق و الهیات

  • رؤسای موسسات تحقیقات صلح و موسسات سیاست خارجی

  • افرادی که جایزه صلح نوبل را دریافت کرده‌اند

  • اعضای هیئت مدیره سازمان‌هایی که جایزه صلح نوبل دریافت کرده‌اند

  • اعضای فعال یا اعضای سابق کمیته نوبل نروژ

  • مشاورانی که سابقاً توسط کمیته نوبل نروژ منصوب شده‌اند

مهلت دقیق اعلام نامزدی 31 ژانویه است. اعلام نامزدی توسط خود شخص از درجه اعتبار ساقط است. همچنین افرادی که زنده هستند می‌توانند نامزد دریافت این جایزه شوند. بر خلاف بسیاری جوایز دیگر، نامزدهای دریافت جایزه نوبل به‌طور علنی معرفی نشده و هرگز به آنها اعلام نمی‌شود که آنها برای دریافت جایزه مورد نظر هستند. موارد ثبت شده به مدت پنجاه سال مهروموم می‌شوند.

پس از اتمام مهلت اعلام نامزدی، یک کمیته موارد نامزدی را جمع‌آوری می‌کند تا به فهرست اولیه‌ای که از 200 نامزد تشکیل شده برسد. این فهرست برای کارشناسان منتخب در حوزه کار هر یک از نامزدها فرستاده می‌شود تا اینکه فهرست مذکور به 15 نامزد نهایی محدود شود. پس از آن گزارشی را به پیوست نظرات مربوطه تهیه می‌کند و آنرا به آکادمی یا بر حسب زمینه جایزه به دیگر نهاد مربوطه می‌فرستد.

برای روشنتر شدن اینکه این موسسات در چه حد و اندازه‌ای هستند، مجمع جایزه پزشکی را مثال می‌زنیم که 50 عضو دارد. اعضای مؤسسه تشکیل جلسه می‌دهند و برای انتخاب برنده(ها) جایزه رای‌گیری می‌کنند. روند انتخاب برنده نهایی در بین زمینه‌های گوناگون اندکی با هم متفاوت است. برای نمونه در ادبیات به ندرت به بیش از یک نفر جایزه اهدا می‌شود اما سایر جایزه‌ها معمولاً برای چند نام در نظر گرفته می‌شوند.

nobel-prize
nobel-prize

دانستنی‌ ها

در تاریخ جوایز نوبل تنها چهار نفر بوده‌اند که دوبار موفق به دریافت جایزه شده‌اند. این افراد عبارتند از:

ماری اسکلودوسکا کوری

  • فیزیک [1903]: کشف رادیو اکتیویته

  • شیمی [1911]: انزوای رادیوم خالص

  لینوس پاولینگ

  • شیمی [1954]: نظریه اوربیتال به‌هم‌آمیخته

  • صلح [1962]:عمل‌گرایی پیمان منع آزمایش‌های هسته‌ای

جان باردین

  • فیزیک [1956]: اختراع ترانزیستور

  • فیزیک [1972]: نظریه ابررسانایی

فردریک سانگر

  • شیمی [1958]: ساختار مولکول انسولین

  • شیمی [1980]: توالی ویروس نوکلئوتاید

علاوه بر این، کمیته بین‌المللی صلیب سرخ در سال‌های 1917، 1944 و 1963 جایزه صلح نوبل را دریافت کرد. دو جایزه اول، بطور ویژه به خاطر تلاش‌های این گروه در طی جنگ‌های جهانی اعطا شدند.

 تنها خواهر-برادرانی که برنده جایزه نوبل شدند جان تینبرگن (اقتصاد 1969) و برادر کوچکترش نیکو تینبرگن (پزشکی، 1973) بودند.

تاکنون دو نفر برنده هر دو جایزه اسکار و نوبل بوده‌اند. جورج برنارد شاو از ایرلند در سال 1925 جایزه ادبیات نوبل و در سال 1938 به خاطر بهترین بازی روی صحنه، جایزه اسکار را به خود اختصاص داد و ال گور آمریکایی که در سال 2007 نوبل صلح را به خاطر تلاش برای پایان جنگ عراق و در فوریه 2008 اسکار بهترین فیلم مستند برای کارگردانی فیلم یک حقیقت آزاردهنده را به دست آورد.

: برای دریافت مشاوره درباره جایزه نوبل، معتبرترین جایزهٔ علمی دانشمندان فرم زیر را تکمیل کنید
واریز هزینه و دریافت مشاوره توسط :

معرفی نویسنده:

محتوا و مقالات پروفایل عمومی آسمونی توسط جمعی از همکاران دپارتمان های مختلف آسمونی نگارش و ویراستاری می شود، و بیشتر حول و محور موضوعات عمومی و روزانه می باشد

instagram.com/asemooniportal

نظر خود را درباره «جایزه نوبل، معتبرترین جایزهٔ علمی دانشمندان» در کادر زیر بنویسید :

5 + 6 = ?
لطفا شرایط و ضوابط استفاده از سایت آسمونی را مطالعه نمایید