کد مطلب: 4909 درج نظر
صنعت عروسک سازی در جهان و ایران
زمان مطالعه: 7 دقیقه
عروسک چیست؟ عروسک ها اسباب بازی هایی هستند در هیات انسانی و به طور عمده به شکل یک دختر طراحی و ساخته می...


عروسک چیست؟

عروسک ها اسباب بازی هایی هستند در هیات انسانی و به طور عمده به شکل یک دختر طراحی و ساخته می شوند. عروسک ها به دلیل شکل انسانی خود توانایی ایجاد ارتباط و تاثیرگذاری فراوانی بر روی ذهن دختربچه ها دارند. باید توجه داشت که عروسک هرگز قادر نیست احساساتی را که در دختران برمی انگیزاند در پسران نیز تحریک نماید و این نه به توانایی عروسک که به سرشت و روحیات متفاوت پسران و دختران بازمی گردد. کریستیانف سومرز در همین رابطه می گوید: شرکت تولید اسباب بازی «هسبرو» درصدد بود یک خانه عروسکی را از نظر بازاریابی و مطلوبیت برای پسران و دختران امتحان کند، ولی خیلی زود مشخص شد که واکنش دختران و پسران در مقابل محصول یکی نیست. دختران شروع به لباس پوشاندن به عروسک، بوسیدن آن ها و خانه بازی می کردند در حالی که پسران اسباب بازی ها را از سقف خانه بیرون می انداختند. نکته ی بسیار مهم، کارکرد الگویی و تربیتی عروسک است. چرا که در حساس ترین مقطع سنی یعنی در دوران کودکی مورد استفاده قرار گرفته و نقش بسیار موثری در الگوسازی ذهنی دختربچه ها آن هم در قالبی عاطفی و دوست داشتنی دارد. باید توجه داشت که عروسک ها در پایین ترین مرحله کمک می کنند که کودکان به یک تصویر کامل بدنی دست پیدا کنند. مادران نیز از کارکرد واسطه ای عروسک برای آموزش دختران در اموری همچون غذا خوردن، حمام کردن و آرامش و ... بهره می برند. اما به تناسب رشد سنی دختران، عروسک ها در آموزش نقش های اجتماعی و نمایش تفکیک جنسیتی و فهم کودک از وظایف آینده خویش نقش بارزی را ایفا می کنند.

صنعت عروسک سازی در ایران و جهان

به طور کلی صنعت عروسک سازی و ساخت عروسک در جهان در کشورهای مختلف از جمله آمریکا دارای سود سرشار برای کمپانی های سازنده بوده و هر از گاهی کارخانه های مختلف عروسک سازی با الهام از شخصیت های هالیودی و کارتون های تلویزیونی اقدام به ساخت عروسک مینمایند.

چند صباحی پیش که رکود اقتصادی در جهان حاکم بود یک شرکت عروسک سازی در آمریکا با ساخت دو عروسک با نام های دختران باراک اوباما سعی نمود تا فروش خود را بالا ببرد . با توجه به قشر عظیم کودک در کشورهای مختلف صنعت عروسک سازی میتواند صنعتی ادامه دار و بدون شکست باشد .

در ادامه به بررسی صنعت عروسک سازی در کشور ایران می پردازیم.





ایران صنعت عروسک سازی ندارد

در شيراز نشسته است و عروسک می سازد. زنی است ميانسال و در خانه با كمك چند شاگردش، عروسك‌هاي محلي سفت و سختي در پنج اندازه مي‌سازد. بزرگترين عروسكش 120 سانتيمتري است اما مي‌گويد: «سايز شماره دو بيشتر از همه فروش دارد. توي شيراز اين سايز را در مغازه‌هاي بالاي شهر تا 22 هزار تومان هم مي‌فروشند.» سالي حدود هزار عروسك دست‌ساز مي‌سازد كه همه محلي‌اند؛ زن عشايري فارس، دختر شمالي و اقوام ديگر. مي‌گويد: «تعاوني بانوان براي نمايشگاه اسفندماه، تقريبا همه اقوام را به ما سفارش داده است.» اما عروسك‌هاي محلي دست‌ساز، كفاف مخارج كارگاه را نمي‌دهد. او بيشتر از عروسك‌هاي دست‌ساز، عروسك‌هاي وارداتي را مي‌فروشد: «عروسك آماده را وارد مي‌كنيم. همه لباس‌هايش را مي‌كنيم. لباس ايراني و آرايش ايراني برايش درست مي‌كنيم و مي‌فروشيم.»

در ايران، غير از عروسك دارا و سارا كه كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان توليد كرده، هيچ نهاد ديگري به‌طور صنعتي عروسك توليد نمي‌كند. پيش از انقلاب كارخانه‌هاي بنام «چهره نما» در سال‌هاي مياني دهه 50 مشغول ساخت عروسك شده بود كه فعاليتش با انقلاب متوقف شد و بعد هم به مالكيت بنياد مستضعفان درآمد. تا اواسط دهه 70، هيچ فكري براي توليد عروسك نشده بود. بازار پر شده بود از عروسك‌هاي خارجي كه چون وارداتش ممنوع بود، همه با قاچاق به ايران مي‌آمد. در ايران، برخي كارگاه‌ها به صورت بسيار محدود عروسك درست مي‌كردند كه اصلا نمي‌شد بازار تشنه عروسك ايران را با محصولات آنها سيراب كرد. هنوز هم توليد عروسك در ايران، به صورت كارگاهي و خيلي محدود انجام مي‌شود.

مدير يكي از كارگاه‌هاي توليد عروسك در قم، بهترين فروش خود را متعلق به عروسك اسب پوليشي‌اش كه كودك روي آن سوار مي‌شود، مي‌داند. به گفته او، در اين روزها كه بازار عروسك ايران از اجناس چيني انباشته شده، توليدكننده عروسك داخلي بسيار نادر است. او ماهي 3 هزار عروسك اسب مي‌فروشد كه تا ماه پيش پارچه آن را از كارخانه‌هاي داخلي مي‌خريده، اما حالا پارچه را از چين وارد مي‌كند. او مي‌گويد: «فروشمان خوب است ولي چون كيفيت پارچه ايراني خيلي نازك و خراب شده، با اين كه دلار هم گران شده، ماه پيش از چين يك بار پارچه آورديم. گمرك مي‌گفت اين پارچه‌ها بي‌كيفيت‌اند اما پارچه ايراني را كه بهشان نشان دادم، خودشان خجالت كشيدند و اجازه ترخيص دادند.» او عروسك اسب را 18 هزار تومان به مغازه‌ها مي‌فروشد اما مي‌گويد كه در چهارراه استامبول تهران، آن را 35 هزار تومان به دست مشتري مي‌دهند. غير از اسب، ماهي حدود 10 هزار عروسك پوليشي مي‌سازد.

عروسك‌هاي پارچه‌ای و پوليشی يكي از محبوبترين عروسک های موجود در بازارند. تقريبا همه اين عروسك‌ها ساخت چين است. فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي داخلي از جمله فروشگاه‌هاي شهروند، رفاه و اتكا نيز اين عروسك‌ها را به صورت فله‌اي در يك سبد ريخته‌اند و به فروش مي‌رسانند. در فروشگاه «هايپراستار» در غرب تهران، دو سبد بزرگ پر از عروسك‌هاي پوليشي موجود است كه عروسك‌هاي داخل آنها بين 6 تا 20 هزار تومان قيمت دارند. همه عروسك‌ها شخصيت‌هاي خارجي‌اند؛ مانند پرندگان بازي رايانه‌اي «انگري بردز»، ميكي‌ماوس و گوفي. حتي معدود كارگاه‌هاي داخلي نيز همين شخصيت‌هاي خارجي را توليد مي‌كنند.

سميه يكي از جواناني است كه در كودكي، عروسك‌هاي بافتني شهر ماسوله را خيلي دوست داشته است. او هنوز هم حدود 20 عروسك دارد. مي‌گويد: «زمان جنگ، فقط يك عروسك توي بازار بود. عروسكي بود ساخته شده از پارچه پرزدار كه دستهايش به شكل صليب از هم باز بودند و حركت نمي‌كردند. صورتش هم پلاستيكي بود كه قالب گرفته بودند و براي آن چشم و ابرو رنگ مي‌كردند يا به شكل چشم و دهان رويش برچسب مي‌زدند.» بعد از جنگ، كه عروسك‌هاي متنوع‌تر خارجي به بازار آمد، كمتر كسي در ايران عروسك توليد مي‌كرد. اما گاهي موج عروسك‌سازي در جامعه بالا مي‌گرفت. سميه مي‌گويد: «دخترعموهاي من ده سال پيش، از بازار پارچه مي‌گرفتند و به كلاس‌هايي مي‌رفتند كه برش عروسك‌هاي پوليشي را به آنها ياد مي‌داد. خيلي زود هم اين كلاس رفتن‌ها از مد افتاد.» اين روزها آموزش ساخت عروسك با خمير گل چيني رايج است. كتاب‌ها و فيلم‌هاي بسياري دراين باره وجود دارد كه با كمتر از 10 هزار تومان به فروش مي‌رسند.





اما بزرگترين صنعت عروسك‌سازي در ايران، به بچه‌ها تعلق ندارد؛ عروسك‌هاي بسيار گرانتري وجود دارد كه البته نه براي بچه‌ها كه شاخه‌اي جديد از تبليغات محسوب مي‌شود. عروسك‌هاي تنپوش و عروسك‌هاي هوارقصان، دو نوع عروسكي هستند كه اين روزها جلوي رستوران‌ها و مراكز خريد مي‌توان نمونه آنها را ديد. شخصيت اين عروسك‌ها هم بيشتر چهره‌هاي كارتون‌هاي خارجي‌اند. يكي از سازندگان عروسك‌هاي هوارقصان در تهران مي‌گويد: «عروسك‌هاي ما 3 متر طول دارند و با همه تجهيزاتشان، از پمپ باد گرفته تا آرم رستوراني كه روي آن زده مي‌شود، حدودا 300هزار تومان هستند. البته يك عروسك‌مان با شخصيت مكزيكي، 30 هزار تومان گران‌تر است.» سازنده يكي از عروسك‌هاي تنپوش كه «ميكي‌ماوس» و «تام و جري» را 500 هزار تومان مي‌فروشد، مي‌گويد: «شخصيت ايراني و خارجي براي ما فرقي ندارد؛ شما هر عكسي را كه ايميل كنيد، ما همان را مي‌سازيم.» او براي دوخت عروسك تنپوش حاجي فيروز، چون شكم دارد و براي صورتش بايد اسفنج مصرف كرد، بيشتر از 500 هزار تومان مي‌گيرد.

كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان، هنوز به فكر ساخت حاجي‌فيروز براي بچه‌ها نيفتاده اما به تازگي، شخصيت سيه‌چرده «مبارك» را، سياهي كه با طعنه از ارباب انتقاد مي‌كند، وارد بازار كرده است. مبارك 6هزار توماني، در كنار عروسك‌هاي دارا و ساراي 8 هزار و 200 توماني در فروشگاه‌هاي كانون ديده مي‌شود. مجيد قادري مدير مركز سرگرمي‌هاي سازنده كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان، مي‌گويد كه دارا و سارا به تدريج توانسته‌اند جاي خود را ميان مخاطبان ايراني باز كنند: «قبل از اين كه دارا و سارا به بازار بيايد، خبرگزاري‌هاي خارجي خيلي روي آن متمركز شدند و مي‌گفتند كه ما آن‌ها را براي مقابله با عروسك‌هاي خارجي مثل باربي، ساخته‌ايم در صورتي كه اصلا اين طور نيست و ما بر اساس نياز 15 ميليون كودكي كه داريم، آن را به بازار فرستاده‌ايم.» قادري طراح پروژه و مدير هنري عروسك‌هاي دارا و ساراست. او مي‌گويد: «ما هيچ‌وقت صنعت عروسك‌سازي و اسباب‌بازي در ايران نداشته‌ايم و بر اثر سهل‌انگاري فرهنگي ما، با اين كه دارا و سارا جاي خود را در بازار پيدا كردند، بازار ايران از عروسك‌هاي خارجي پر شده است.» به گفته قادري، فقط با 100 ميليون تومان مي‌توان توليد عروسك در ايران را شروع كرد.

او مي‌گويد: «خانواده‌هاي ايراني در هر شرايط اقتصادي براي فرزندان خود اسباب بازي مي‌خرند و ايران، بازار بسيار خوبي براي صنعت اسباب‌بازي است. توليدكننده‌هاي ما مي‌توانند با همكاري برخي شركت‌هاي خارجي، محصولاتي متناسب با فرهنگ جامعه ما توليد كنند.» فروشگاه مركزي كانون پرورش فكري تا دفتر طراح عروسك‌هاي دارا و سارا، 50 متر هم فاصله ندارد. در اين فروشگاه فقط سه نوع عروسك موجود است؛ دو نوع سارا، يك مبارك. هيچ خبري هم از دارا نيست. به گفته مدير مركز سرگرمي‌هاي سازنده كانون، بناست چهار عروسك ديگر نيز كه شخصيت‌هاي افسانه‌اي و سنتي ايراني است، به بازار بيايد. او مي‌گويد كه هر ايراني در دوران كودكي به آشنايي با 50 شخصيت عروسكي نياز دارد. كانون از سال گذشته حدود 250 عروسك ايراني را شناسايي كرده تا به تدريج آنها را وارد چرخه بازار كند. چند خيابان پايين‌تر از فروشگاه كانون، در عروسك‌فروشي‌هاي خيابان وزرا، پرندگان انگري بردز و ميكي ماوس، همه فروشگاه‌ها را پر كرده‌اند

ثبت نظر درباره «صنعت عروسک سازی در جهان و ایران»

برای ثبت نظر ابتدا وارد سایت شوید


ورود به سایت