کد مطلب:  31290 
1 نظر
1 نظر
زمان مطالعه: 7 دقیقه
گرمابه های تهران

گرمابه های تهران

گرمابه یا حمام عمومی از جمله مکان هایی که از اهمیت بسیاری در نزد ایرانیان برخوردار بوده است.
زمان مطالعه: 7 دقیقه

حمام عمومی یا همان گرمابه، نه فقط کاربرد شست و شو و نظافت دارند، بلکه در شکل آیینی خود در هر برهه زمانی شکل دهنده فرهنگی خاص و خزنده در میان عامه ی مردم بوده اند. از جمله مکان هایی که از دوران قدیم، در نزد ایرانیان اهمیت داشته گرمابه بوده است و این دلیلی بر اهمیت نظافت روح و جسم در تاریخ و فرهنگ ایران به شمار می رود. ما در این بخش آسمونی در مورد گرمابه صحبت خواهیم کرد و همچنین فهرستی از حمام عمومی تهران را برای شما عزیزان فهرست کرده ایم.

فهرست گرمابه های تهران

اسامی گرمابه های تهران نام مدیر تلفن آدرس
گرمابه محمود صالحی محمود صالحی 55645592 تهران- منطقه 11-میدان رازی (گمرک) - خیابان انبار نفت - خیابان زربافیان - پلاک 539- کدپستی 1339643864
گرمابه مهدی صاحب الزمان قاسم زارع 55310787 تهران- منطقه 15-شوش شرقی - خیابان ابراهیمی - خیابان ابوفاضلی - پلاک 142- کدپستی 1183968911
گرمابه محمود صادق زاده محمود صادق زاده 55824470 تهران-منطقه 19-عبدل آباد - بلوار شکوفه - خیابان رحمان -پلاک 309- کدپستی 1897687986
گرمابه هفده شهریور داوود علی بادامی 55317505 تهران-منطقه 15-17 شهریور - پایین تر از میدان خراسان -نرسیده به خیابان سعیدی - پلاک 751- کدپستی 1181944763
گرمابه زمان خان ابوالقاسم دهقان نیری 77504088 تهران-منطقه 7-خواجه نصیرالدین طوسی - خیابان نامجو (گرگان) - بعد از تابلوسازی رز - پلاک 608- کدپستی 1619737161
گرمابه رضا زمانی رضا زمانی 22555820 تهران-منطقه 3-میدان اختیاریه - خیابان تسلیمی - کوچه نماززاده - بن بست زمانی - پلاک 6- کدپستی 1959643511
گرمابه سعید نادری سعید نادری 22700392 تهران-منطقه 1-میدان قدس - خیابان دربند - پلاک28- کدپستی 1989947193
گرمابه نادری مهر علی صادق زاده 77504546 تهران-منطقه 7-خواجه نصیرالدین طوسی - نبش خیابان سلمان فارسی - پلاک83- کدپستی 1618817973
گرمابه حسین آبادی حسین آبادی 55828190 تهران-منطقه 17-زمزم - خیابان جلال آل احمد - پلاک 85- کدپستی 1367847481
گرمابه سبحان محمد امیرپور - تهران-منطقه 5-بزرگراه اشرفی اصفهانی - خیابان پیامبر- کدپستی 1471796411
گرمابه سیانکی حسن سیانکی 55301516 تهران-منطقه 16-میدان شوش - ضلع جنوب غربی - پلاک 494- کدپستی 1186637668
گرمابه صادقی علی صادقی 77533597 تهران-منطقه 12-خ ابن سینا - خیابان قائدی - پلاک 36- کدپستی 1149775965
گرمابه زین الدینی آقای زین الدینی 33882637 تهران-منطقه 15-شهرک کیان شهر - خیابان ابراهیمی - خیابان امامی- کدپستی 1858768995
گرمابه خرم سینا قربانعلی علی محمدی 55412408 تهران-منطقه 11-بزرگراه نواب - خیابان محبوب مجاز (سینا) - پلاک 133- کدپستی 1331778766
گرمابه معیر فخرالدین قاسمی 55637925 تهران-منطقه 12-خیام - کوچه مهدویان اهری - پلاک 31- کدپستی 1199753838
گرمابه باب همایون
محمد عمانی 33956581 تهران-منطقه 12-باب همایون - بن بست قنات - پلاک 29 - طبقه زیرین- کدپستی 1114854563
درکه - 22411949 تهران-منطقه 1-اوین - خیابان درکه - کوچه میراسماعیلی - کوچه حمام- کدپستی 1984155431
فروتن حسین ابراهیمی 33554509 تهران-منطقه 12-نبش میدان خراسان - پلاک 13و14- کدپستی 1178746111
نقش جهان محمدعلی زارع 22553970 تهران-کلاهدوز (دولت) - دروس - بلوار شهرزاد - خیابان شیدایی - جنب پلاک 130- کدپستی 1949883791
فرد زیبا اکبری- اسدی- اله بخش 55647259 تهران-منطقه 11-هلال احمر - چهارراه استخر - پلاک 300- کدپستی 1338844894
رزاق نیا نوروز علی صادقی 33701125 تهران-منطقه 14-بزرگراه محلاتی - نرسیده به خیابان 17 شهریور - خیابان مخبر (عارف) - خیابان عجب گل - پلاک 177- کدپستی 1771695931
عبداله خانی صمد کریمی 77537167 تهران-منطقه 12-سعدی - خیابان نادری - کوچه میرجانی - پلاک 61- کدپستی 1148839313
آهن شیک محمدخانی 55361626 تهران-منطقه 11-میدان راه آهن - کوچه تورج - پلاک 7- کدپستی 1196814419
ببری علی ببری 77416028 تهران-منطقه 13-تهران نو - فلکه اطلاعات - پلاک 177- کدپستی 1743875313
ایزدی مقدم محمد ایزدی مقدم 66429673 تهران-منطقه 11-آذربایجان - بین خیابان اسکندری و نواب - پلاک 419- کدپستی 1311935511
صالح - 22711937 تهران-میدان تجریش - خیابان شهرداری - بازار تجریش - پلاک 174- کدپستی 1963643145
جاویدان شعبان ملکی 33179207 تهران-منطقه 14-پیروزی - سه راه سلیمانیه - خیابان 10 فروردین - روبروی نبی اکرم - پلاک 283- کدپستی 1764994483

این حمام ها علاوه بر ارزش معماری، از دیدگاه اجتماعی نیز حائز اهمیت هستند. از روزگاران گذشته، به ویژه در قرن حاضر، آیین ها و سنت های بسیاری مرتبط با حمام پدیدار شده است که می توان آن را نوعی فرهنگ عامه دانست. در یک نگاه کلی، شست و شو و اماکنی که برای این کار در نظر گرفته می شود. شامل دو عنصر (آب) و (پالایش و طهارت) است. از این منظر ارزش این مکان ها به نظام های فکری و تقدسی که در پشت این دو عنصر وجود دارد بر می گردد.

شکل گیری حمام

شکل گیری گرمابه های قدیمی ایران
شکل گیری گرمابه های قدیمی ایران

اماکن بسیاری مخصوص اجرای اعمال تطهیر و شست و شو در آیین های سنتی یافت شده که شباهت هایی به ساختار گرمابه ها دارد . شاید شکل و نوع سازماندهی عناصری که در هنگام اجرای مراسم تطهیر در این آینن ها انجام می گرفته نوعی شیوه ی خاص در کاربرد دو عنصر آب و تطهیر به وجود آورده و مقدمی ای بوده است برای شکل گیری گرمابه. واژه گرمابه مرکب از دو کلمه گرم و آبه، به معنی محل گرم ساختمان است. مهرابه های دوره ی میترایی علاوه بر اجرای مراسم مذهبی و اعمال مقدس مکانی برای گردهم آیی اعضا و گفت و گوهای صمیمانه ، به دور از هر گونه طبقه بندی اجتماعی بود شاید بتوان رد پایی از این عناصر را در حمام ها به خصوص حمام های ایرانی دوره ی اسلامی مشاهده کرد. پایین تر بودن از سطح زمین و پلکانی که به داخل حمام می رفت موجب شباهت این فضا به معابد میترایی است.

حمام ها در فرهنگ مردم نقش هایی جدا از نقش بهداشتی ایفا می کردند . این حمام ها محلی بوده اند برای جمع شدن و گفت و گوهایی صمیمانه ی مردم کوچه و بازار و هم چنین اجرای مراسمی که در باور مردم تقدس دارند؛ مثل مراسم عروسی و حمام های عروسی، حمام زایمان، حمام های پیش از ماه رمضان و حمام های شب عید نوروز .

تاریخچه حمام های عمومی ایران

گرمابه های تهران
گرمابه قدیمی در کاشان

مردم ایران چه پیش از اسلام و چه بعد از آن به پاکیزگی اهمیت بسیار می دادند و به همین منظور اهتمام ویژه ای در ساخت و را ه اندازی گرمابه ها داشتند. بقایای کشف شده از قدیمی ترین گرمابه ی ایران مربوط به تخت جمشید است. از دوره ی اشکانی نیز بقایای حمامی در کاخ آشور واقع در بین النهرین شمالی و از دوره ی ساسانی بقایای حمامی در تخت سلیمان به دست آمده است. در جریان حفاری های باستانی شناسی بندر سیراف در حاشیه ی خلیج فارس، نیز بقایای حمامی مربوط به سده های نخستین اسلامی کشف شد که مشتمل بر رختکن، گرمخانه، خزینه، آب ریزگاه، تون حمام و انبار سوخت آن بود و با قلوه سنگ های بزرگ و کوچک ساخته شده بود.

در دوره سلجوقی و در دوره ی ایلخانی به هم راه اقدامات گسترده ی عمرانی در شهرهای معمی چون تبریز، مراغه و سلطانیه حمام هایی ساخته شد که امروز آثاری از آنها بر جای نمانده است. دوره صفویه درخشان ترین دوره ی تاریخی معماری ایران است. حکومت مرکزی مقتدر امنیت ناشی از آن پیش رفت در فناوری ساختمان توسعه شهرها و هنر دوستی پادشاهان صفوی از جمله عوامل شکوفایی معماری و خصوصا ساخت گرمابه بود . علاوه بر این عواملی دیگر چون نظافت، حرمت آب و نیز رعایت احکام فقهی شیعی، در کنار خلاقیت و نبوغ هنرمندان در توسعه ی گرمابه ها موثر بودند. حمام گنجعلی خان کرمان، حمام خسروآقا و علی قلی آقای اصفهان که در نوع خود شاه کار هستند در این زمان بنا شده اند.

بعد از دوره ی صفویه، هر چند معماری اسلامی هرگز رونق گذشته را به دست نیاورد، ولی در دوره زندیه و قاجار یه حمام های باشکوهی ساخته شد که از بهترین آنها می توان به حمام وکیل شیراز از دوره ی کریم خان زند و حمام ابراهیم خان کرمان از دوره قاجاریه اشاره کرد. در دوره ی اخیر به علت رکود معماری سنتی، گسترش حمام های خصوصی و رعایت مسائل بهداشتی ساخت حمام به شیوه ی سنتی و عمومی متوقف شد.

آداب و رسوم حمام رفتن

امروزه حمام عمومی همچنان در بیش تر مناطق ایران وجود دارد. تفاوت این حمام ها با حمام ها قدیم این است که حمام های قدیم خزینه داشتند، ولی در حمام های عمومی جدید دوش های متعدد جای خزینه را که به هیچ وجه منطبق با اصول بهداشتی نبود، گرفته است. در حمام های عمومی خزینه دار، از قدیم سنن و آدابی رعایت می شد که بعضا جنبه ی ضرب المثل پیدا کرده است.

یکی از آن آداب این بود که هر کس وارد حمام می شد، برای اظهار ادب و تواضع به افراد بزرگ تر که در صحن حمام نشسته و مشعول کیسه کشی و صابون زدن بودند، یک طاس بزرگ آب گرم از خزینه ی حمام بر می داشت و بر سر آن بزرگ تر می ریخت. این عمل به تعداد افراد بزرگ و محترم که در صحن حمام نشسته بودند، تکرار می شد و تازه وارد و ظیفه خود می دانست که بر سر یکایک آنان با رعایت تقدم و تاخر آبگرم بریزد.

از آداب دیگر در حمام های عمومی خزینه دار قدیم این بود که اگر تازه وارد کسی از آشنایان و بستگان نزدیک و بزرک تر از خود را در صحن حمام می دید فورا به خدمتش می رفت و به منظور اظهار ادب و احترام او را مشت و مال می داد یا کیسه و لیف و صابون را به زور و اصرار از دستش می گرفت و پشتش را کیسه می کشید یا صابون می زد.

هر کس وارد خزینه ی حمام می شد به افرادی که شست و شو می کردند سلام می کرد و همان پله ی اول خزینه دو دست را زیر آب کرده، کمی از آب خزینه را بر می داشت و به یکایک افراد حاضر از آن آب تعارف می کرد. برای افراد تازه وارد مهم و مطرح نبود که افراد داخل خزینه از آشنایان هستند یا بیگانه و چه بسا به افراد بیگانه بیش تر اظهار علاقه و محبت می کردند زیرا معتقد بودند آشنا در هر حال آشناست و دوست و آشنا احتیاج به تعارف ندارند. این رسوم و بسیاری رسم های دیگر از گذشته های دور یعنی از زمانی که حمام خزینه به جای آب چشمه رودخانه در امر نظافت و پاکیزگی مورد استفاده قرار گرفت، معمول شد.

نظر خود را درباره «گرمابه های تهران» در کادر زیر بنویسید :
5 + 6 = ?
لطفا شرایط و ضوابط استفاده از سایت آسمونی را مطالعه نمایید